De voorwaarden op een rijtje
Meer informatie
- Finaliteitsbeginsel en proportionaliteitsbeginsel
- Informatieplicht
- Bewaartermijn van het beeldmateriaal
- Rechten van de betrokkenen
- Veiligheid van de beelden
- Aangifte van de camera
Het finaliteitsbeginsel en het proportionaliteitsbeginsel
Het is van het grootste belang dat u heel duidelijk het doel vastlegt dat u wilt bereiken. Bedenk daarbij dat uw beslissing rechtstreekse gevolgen kan hebben op de privacy van uw leerlingen en leerkrachten. En zoals de privacywet het stelt, heeft iedereen er recht op dat zijn privacy wordt beschermd, meer nog het is zelfs een grondrecht.
Laten we ervan uitgaan dat u iets wilt ondernemen tegen de inbreuken op het rookverbod dat steeds vaker met de voeten wordt getreden. U kent de favoriete rookplaatsen van uw leerlingen wel. In de eerste plaats wordt natuurlijk gretig gebruik gemaakt van de toiletten tijdens de pauzes maar de laatste tijd gebeurt het ook al eens tijdens de lessen. Verder is er nog een afgelegen gang in een van de bijgebouwen die leidt naar het onderhoudslokaal. Ook de fietsenstalling is in zwang maar wat u nog het meeste zorgen baart, is het feit dat er gerookt wordt in de ingesloten bergplaats van de sportzaal waar heel veel brandbare zaken bewaard worden.
Om verschillende redenen wilt u het rookverbod handhaven. Een eerste is omwille van het algemeen wettelijk rookverbod op publieke plaatsen, een tweede reden is de gezondheid beschermen van uw minderjarige leerlingen en een derde is het brandgevaar te verminderen.
Nu u duidelijk hebt bepaald waarom u camera’s zou willen plaatsen, moet u nagaan of uw doeleinden wel gerechtvaardigd zijn. Dit kunt u bepalen door artikel 4 van de privacywet toe te passen: u zult met name het belang van de school moeten afwegen aan het recht op bescherming van de privacy van de gefilmde leerlingen.
Hier lijken uw drie doeleinden op het eerste gezicht wel degelijk op hun plaats: handhaven van een federale wet, bescherming van de gezondheid van minderjarigen en de fysieke veiligheid van eenieder garanderen door brandgevaar in te dijken.
Toch moet u zich afvragen of zulk beeldmateriaal gepast en noodzakelijk is om uw doel te bereiken. Neem nu de plaatsing van een camera in de toiletten. Het kan natuurlijk al niet op het toilet zelf. Beelden die iemands intimiteit schenden, zijn immers verboden. In de toiletzaal zou het wel kunnen maar de vraag is of er geen andere middelen voorhanden zijn waarbij het niet nodig is dat er persoonsgegevens via beelden worden verwerkt en opgeslagen. Een leerkracht kan in ieder geval al tijdens de pauzes surveilleren bij de toiletten en ook in de fietsstalling bij vertrek en aankomst.
Een voorbeeld van de vragen die u zich zou moeten stellen zijn o.a.:
- Wordt er buiten de pauzes zo massaal gerookt op de toiletten dat een camera voor dit doel gerechtvaardigd zou zijn?
- Kunnen de leerkrachten niet surveilleren?
- Is de handhaving van een federale wet wel een opdracht die de school moet vervullen?
- Kan er niet gewoon een rookmelder worden geplaatst?
- Kan de fietsenstalling na een bepaald uur niet gewoon worden afgesloten?
Een camera in het berghokje van de sportzaal waar veel brandbaar materiaal wordt bewaard, zou wel eens kunnen gerechtvaardigd zijn. Het is immers absoluut noodzakelijk dat u er alles aan doet om eenieders fysieke veiligheid te vrijwaren. Maar ook hier zijn er misschien veel eenvoudigere maatregelen mogelijk, zoals een goed slot op de deur. Zijn de omstandigheden zo dat het berghokje niet kan worden afgesloten en hebt u echt alle andere mogelijke maatregelen al geprobeerd, dan zou u inderdaad een camera kunnen plaatsen om inbreuken op het rookverbod tegen te gaan.
Eens u deze afweging hebt gemaakt en tot de slotsom bent gekomen dat er geen enkele andere mogelijkheid meer overblijft om uw doel te bereiken, kunt u een camera plaatsen om na te gaan of het rookverbod niet wordt overtreden.
Maar nog is niet alles hierover gezegd. Eens u de camera in het berghokje hebt opgehangen, kunt u het beeldmateriaal uitsluitend gebruiken om na te gaan of er werd gerookt. Met andere woorden de verwerkte beelden mogen niet gebruikt worden op een wijze die onverenigbaar is met uw duidelijk omschreven en gerechtvaardigd doeleinde. Maar wat als u via het beeldmateriaal ontdekt dat in het berghokje nog andere zaken gebeuren die indruisen tegen het schoolreglement? U kon bijvoorbeeld vaststellen dat een groepje leerlingen heeft gespijbeld en zich in het berghokje lazarus dronk. Hoewel de feiten misschien ernstig zijn, kunt u die beelden niet gebruiken om deze leerlingen daarmee te confronteren. Uw doel was immers de naleving van het rookverbod controleren om brandgevaar te voorkomen. Ook een camera in de fietsenstalling om roken tegen te gaan, kan nooit gebruikt worden om aan te tonen welke leerlingen dagelijks te laat komen… .
Een laatste punt waarmee u rekening moet houden is het feit dat het beeldmateriaal toereikend, ter zake dienend en niet overmatig moet zijn ten opzichte van uw doeleinden. De camera moet zo geregeld worden dat er geen overbodige beelden worden opgenomen. Het is niet nodig beelden te schieten van het berglokaal wanneer alle leerlingen al naar huis zijn. Er mogen ook niet meer camera’s geplaatst worden dan noodzakelijk is. Het is bijvoorbeeld niet nodig om 3 camera’s in de sportzaal te installeren terwijl u alleen maar het berghokje viseert.
Open kaart spelen
Nu uw welomschreven en gerechtvaardigd doeleinde is vastgelegd en u de camera’s daadwerkelijk gaat plaatsen, hebt u de plicht om iedereen die gefilmd zou kunnen worden daarover in te lichten. Dit is een verplichting die voortvloeit uit artikel 9 van de privacywet. De manier waarop u dat moet doen is evenwel niet strikt beschreven. Hier hebt u dus enige speelruimte. Maar het moet voor de gefilmde personen steeds duidelijk zijn dat ze worden gefilmd en waarom ze worden gefilmd.
U zou bijvoorbeeld een pictogram kunnen hangen in de buurt van de camera waarop u bepaalde inlichtingen vermeldt.
U moet zeker melding maken van de verantwoordelijke voor de verwerking, u dus, en hoe contact met hem kan worden opgenomen. Daarnaast moet het ook duidelijk zijn voor welke doeleinden u de camera installeerde en wie de beelden kan bekijken. U moet vooral ook duidelijk vermelden dat de gefilmde personen bepaalde rechten hebben, zoals het recht op toegang Maar later hierover meer.
Bewaartermijn van het beeldmateriaal
Niet langer dan nodig
Als we terugdenken aan het allereerste principe, nl. dat het recht op privacy een grondrecht is, spreekt het voor zich dat de opgenomen beelden niet langer dan nodig mogen worden bewaard. U moet zich zelfs afvragen of de beelden wel moeten worden opgenomen. Misschien volstaat het om gewoon te filmen zonder opname. Dit is natuurlijk de meest privacyvriendelijke manier. Is dit echter organisatorisch niet mogelijk dan moet bedenken dat hoe langer de beelden bewaard worden, hoe meer risico u loopt dat de privacy van de gefilmde personen onnodig wordt geschonden. Bovendien heeft iedereen recht op vergetelheid, zelf al was er ooit sprake van een overtreding van het rookverbod. Een 14 jarige leerling die destijds via gefilmde beelden betrapt werd met een sigaret, hoeft daar op zijn 16 jaar niet opnieuw mee geconfronteerd worden, laat staan als hij als volwassen is.
Het is dus zaak de beelden te wissen zodra ze niet langer nuttig zijn voor het doel dat u hebt vooropgesteld. Dus zodra werd vastgesteld dat er een bepaalde dag in het berghokje niet werd gerookt, kunnen de beelden nog diezelfde dag of de dag erna gewist worden.
Rechten van de gefilmde leerlingen
Iedereen heeft het recht om het opgenomen beelden van zichzelf te bekijken, te laten verbeteren, te verwijderen of om te verbieden dat er van die beelden gebruik wordt gemaakt. De privacywet legde dit recht vast in de artikelen 10 en 12.
Een leerling die toegang wil hebben tot de beelden die van hem werden gemaakt, doet dat best schriftelijk met gedetailleerde aanwijzingen (plaats, datum, uur). Ook al is de leerling zelf aanwezig bij de opzoeking, is het echter wel belangrijk dat de opzoeking gebeurt door u als verantwoordelijke voor de verwerking of door een persoon die speciaal daartoe werd aangeduid omdat u ook de privacy van de andere personen op de film moet blijven beschermen.
Veiligheid van het beeldmateriaal
Garantie op echtheid en juistheid
In dit digitale tijdperk is het voor iedereen weggelegd om beelden te manipuleren want de mogelijkheden daartoe liggen binnen ieders bereik.
Omdat het is zo gemakkelijk is om beelden te manipuleren of ronduit te vervalsen, moet u voortdurend op uw hoede blijven. Denk maar eens terug aan het incident met de cementleraar, dat zoals we nu weten, gemanipuleerd was. U, als verantwoordelijke voor de verwerking moet er garant voor kunnen staan dat het beeldmateriaal juist is en niet de vrucht is van knip- en plakwerk. U moet er dus voor zorgen dat het beeldmateriaal volledig beveiligd is en dat onbevoegden zich op geen enkele manier toegang kunnen verschaffen tot de beelden of de opname-instellingen van de camera.
De website van de Privacycommissie stelt een document ter beschikking dat aangeeft welke maatregelen moeten worden genomen om de beelden te beveiligen.
Aangifte van de camera
Nog voor u een camera plaatst voor dergelijke doeleinden, moet u dit aangeven bij de Privacycommissie.
Dit moet via het e-loket van de privacycommissie en uiterlijk de dag voor de ingebruikname van de bewakingscamera. U kunt een aangifte doen door hier te klikken.